Gemeentehuis Borsele

De gemeente Borsele in de provincie Zeeland ontstond in 1970 door de samenvoeging van 13 dorpen tot één gemeente. Heinkenszand werd bestemd als administratief centrum en er werd een nieuw gemeentehuis opgericht voor de ruim 25.000 inwoners. Meer dan 30 jaar na zijn opening was het gebouw dringend aan vernieuwing toe. Enerzijds dienden er technisch- bouwkundige verbeteringen uitgevoerd te worden – het dak en de gevels waren niet meer wind- en waterdicht en het gebouw diende dringend een asbestsanering te ondergaan. Anderzijds bestond vanuit het bestuur de wens naar modernisering van het interieur – naast de behoefte aan meer flexibiliteit door open landschapsinterieurs, stond ook de verbetering van het ruimteklimaat en de reductie van het energieverbruik centraal. Wat betreft het exterieur, bood de renovatie verder de mogelijkheid om de uitstraling van het slecht ontworpen en intussen versleten gebouw te verbeteren.

In 2009 organiseerde de gemeente Borsele daarom een besloten prijsvraag waarvoor Atelier Kempe Thill uit Rotterdam het winnende ontwerp tekende.
Terwijl destijds nog uitgegaan werd van een uitbreiding van het gebouw, werd deze idee tijdens het proces om budgettaire redenen los gelaten.

De uitdaging voor de architecten bestond bijgevolg voornamelijk erin de uitstraling van het gebouw door middel van technische en esthetische vernieuwing te verbeteren, zonder daarbij de geometrie van het bestaande gebouw aan te tasten. Structurele en ruimtelijke aanpassingen waren omwille van het krappe budget slechts beperkt mogelijk.

Om het gebouw beter in zijn omgeving in te bedden, diende de bestaande en weinig logische basisvorm geherinterpreteerd en het ruimtelijke concept versterkt te worden. Zoals bij een veeltal gebouwen in de Italiaanse Renaissance werd ervoor gekozen om de bestaande bouw volledig in te kleden met een meer monumentale gevel en hierdoor de publieke en representatieve karakter van het gebouw te versterken, en het gebouw eerst überhaupt architectuur te laten worden. Hierbij werd de nieuwe gevel niet alleen als een middel aangezien om de uitstraling van het exterieur te verbeteren maar ook om de kwaliteit van het interieur en de dagelijkse arbeidsprocessen te verhogen.

EXTREME MAKE-OVER
Omwille van de onduidelijke en defensieve gebouwvorm waren een verhoging van de zichtbaarheid naar buiten toe en een versterking van de interactie met de publieke ruimte centrale vraagstukken. De aanpassingen werden stapsgewijs in meerdere fases doorgevoerd.
In een eerste stap besloten de architecten om de drie koppen van het stervormige gebouw en de entreehal aan te passen, waardoor het gemeentehuis een duidelijke positie binnen de landschappelijke context van het dorp kreeg. De kopgevels werden gedeeltelijk gesloopt en voorzien van royale glazen gevels van structureel verlijmd glas. Het interieur van het gebouw werd zichtbaar gemaakt en het landschapsinterieur werd visueel verbonden met het dorp. Ook werd de entreehal licht vergroot en de entreegevel voorzien van royale glazen puien, om de zichtbaarheid vanuit de hoofdstraat te verbeteren.

De tweede stap van de vernieuwing van het exterieur omvatte de aanpak van de algehele indruk van het gebouw. Door alle dichte geveldelen volledig “in te pakken” met één gevelmateriaal, werd de gefragmenteerde gebouwvorm visueel samengetrokken tot één geheel en ontstond een rustig gevelbeeld.
De nieuwe gevelafwerking bestaat uit glasmozaïektegels op dragerplaten welke vóór de bestaande, nageïsoleerde muren en daken aangebracht zijn. De mozaïektegels zijn speciaal voor dit project in China vervaardigd. De groenzwarte kleur laat het gefragmenteerde gebouw compacter lijken. Door de emaillering van de tegels ontstaat een subtiele reflectie van de oppervlakken. Ook is de donkere kleur een referentie aan de typische Zeeuwse zwart geteerde schuren in de omgeving.

In een derde en laatste stap werd gestreefd naar een verfijning van de proporties van het bestaand gebouw. Hiervoor werden nagenoeg alle technische installaties zoals regenpijpen, bliksembeveiliging, ventilatieroosters en buitenzonweringen weggewerkt en enkele raamopeningen gecorrigeerd.
Het stramien van de raamopeningen werd vergroot naar een maat van 1,8m x 1,6m en alle kozijnen vervangen door structureel verlijmde uitzet- zakramen met een minimale profieldikte. De zonwering werd gerealiseerd in de vorm van zonwerend glas en interne screens met een hoge prestatie.

Het resultaat is een gebouw dat zich als donker landschapsobject rustig in de groene omgeving invoegt, en op een zelfbewuste maar terughoudende manier interageert met de publieke ruimte.

OCTOGOON EN PANORAMA
Binnen het gebouw werden eveneens meerdere aanpassingen gerealiseerd, met het doel om de arbeidsprocessen binnen het gemeentehuis te verbeteren. Een bijzondere uitdaging vormde hierbij de herinrichting van de centrale, over twee verdiepingen lopende, entreehal.

Gezien de onduidelijke geometrie van de bestaande ruimte en de wens van de opdrachtgever voor een eigentijdse uitstraling, werd er besloten om de entreehal fundamenteel te reorganiseren. Hierbij werd ervoor gekozen om de hal strategisch te verkleinen, waardoor het mogelijk werd om binnen de bestaande structuur nieuwe vergaderruimten, een afsluitbare onthaalzone en een aantal dienende ruimtes te realiseren. De entreehal werd, resulterend uit de bestaande opening in het verdiepingsvloer, in de vorm van een octogoon georganiseerd. Het nieuwe dak werd in vorm van een koepel ontworpen – eveneens een afgeleide van de bestaande octogonale vorm.
Om de continuïteit van binnen- en buitenruimte te benadrukken, werden de wanden en het plafond van de entreehal eveneens voorzien van glazen mozaïektegels. Door de lichtgroene tint ontstaat een rijk spel aan lichtreflecties. De hal wordt natuurlijk belicht door een cirkelrond translucent daklicht. Bovendien vormt de glazen balustrade van het eerste verdieping een bijkomende lichtbron.

Ter plaatse van de kopgevels werden royale landschapsinterieurs gerealiseerd, met als doel om nieuwe gemeenschappelijke werkvormen binnen het bestuur mogelijk te maken én te bevorderen. Deze werkplekken bieden een prachtig uitzicht op het groen en het Zeeuwse landschap.

Atelier Kempe Thill

Atelier Kempe Thill architects and planners is opgericht in 2000 door de twee Duitse architecten André Kempe (‘68) en Oliver Thill (‘71) naar aanleiding van het winnen van Europan 5 met een woningbouwproject van 300 woningen op de Kop van Zuid, Rotterdam. Terwijl voor het project nooit opdracht is verstrekt heeft het bureau toch de recessiejaren 2002-2004 kunnen overleven en heeft Atelier Kempe Thill zich inmiddels goed kunnen positioneren op de Nederlandse en internationale architectuurmarkt. In de laatste 14 jaar is het atelier doorgegroeid van een ‘tweemanszaak’ tot een stabiel middengroot bedrijf met rond de 20 werknemers. Het werkgebied van het bureau is systematisch uitgebreid sinds oprichting. Beginnend met collectieve woningbouw en kleine utiliteitsbouw projecten, is de portefeuille in de loop der jaren aangevuld met grote opdrachten voor renovatie, infrastructuur, stedenbouw en ruimtelijke ordening. Eenzijdige specialisatie en hieraan gekoppelde beperkingen worden voorkomen door de grote diversiteit aan opdrachten, ook is het bedrijf hierdoor economisch minder kwetsbaar. Atelier Kempe Thill heeft sinds haar oprichting geprobeerd om het werkgebied niet slechts te beperken tot Nederland, maar zich met name sterk te richten op de Europese markt. Door deelname aan meer dan 100 internationale prijsvragen heeft het bureau niet alleen opdrachten in Nederland, maar ook in Duitsland, België, Frankrijk, Oostenrijk, Switzerland en Marokko kunnen verwerven.